Duurzame dorpsranden
Van harde grens naar zachte overgang: de kunst van duurzame dorpsuitbreiding
Woning tekort? Wijkje en straatje erbij! Het is een effectieve manier om het woningtekort aan te pakken, vooral in kernen en dorpen. Maar hoe zorg je ervoor dat dorpsranden niet alleen worden ingezet om woningen uit de grond te stampen, maar dat ze ook bijdragen aan sociale behoeften, passen bij het landschap en de historie en zo duurzaam mogelijk zijn? Erwin Stoffer zet zich hier als stedenbouwkundige maar al te graag voor in: ‘’Ons doel is om een woonomgeving te creëren die zowel ecologisch als sociaal duurzaam is. Dat maakt het werken aan duurzame dorpsranden tot een vak apart.’’
Erwin, hoe is het denken over dorpsuitbreiding de afgelopen decennia veranderd?
“In de jaren ‘80 en ‘90 werden er nog veel wijkjes bij dorpen ontwikkeld en dorpsranden vaak als een harde overgang vormgegeven. Je had het dorp, dan kwam er een nieuwe weg aan de rand en aan de andere kant van die weg werd er gebouwd. Daarna zorgde Vinex-uitbreidingen voor grootschalige planmatige ontwikkeling met een interne groen-blauwe kwaliteit. Nu ligt gelukkig de woonopgave ook weer in de regio en dorpskernen, waar de woonbehoefte groot is. We zoeken nu veel meer naar de interactie tussen landschap en dorp, maar ook naar kansen om sociale cohesie te bevorderen, landschap en biodiversiteit te vergroten en routes naar ‘buiten’ te herstellen. Deze verschuiving in denken heeft geleid tot een fundamenteel andere benadering van dorpsuitbreiding.’’
Van harde randen naar meer menging tussen programma, landschap en historische kenmerken
Het concept van duurzame dorpsranden gaat dus verder dan milieuvriendelijk bouwen?
“Jazeker! Het gaat om duurzaam nadenken over die plek, maar ook om het creëren van sociale waarde en het zo duurzaam mogelijk inrichten. Al deze facetten hebben ‘duurzame dorpsranden’ in zich. Praktisch betekent dit dat we een robuuste structuur ontwerpen waar landschap reikt tot aan de woning voor een optimale beleving. Het is daarnaast van groot belang dat we de wijk toekomstgericht inrichten dat er ruimte is voor ontmoeting voor alle doelgroepen, want de opzet van de wijk is heel bepalend voor de woonsfeer. Daarom bevatten de ontwerpen bewust verschillende voorzieningen: fietsroutes, speelplekken, ontmoetingsplekken voor ouderen. In de inrichting zoeken we gebruiksmogelijkheden voor het toepassen van circulaire materialen, zoals hergebruik van klinkers. En als er bomen weg moeten, verwerken we het hout in het project.
Meer over Duurzame dorpsranden
Duurzame dorpsranden gaat voor ons over het ontwerpen van waarde dat past bij de kenmerkende eigenschappen van het gebied.
Hoe zorg je ervoor dat zo'n nieuwe wijk ook past bij de identiteit van het gebied?
“Het belang van lokale context wordt steeds meer erkend. We zoeken bewust naar de historische structuur van het gebied die kan helpen bij het ontwerpen van de nieuwe wijk. Daarom zoeken we uit wat voor landschap er vroeger was en herstellen dat zodat het herkenbaar wordt. Dit betekent soms dat we zoeken naar mogelijkheden om oude verkavelingen die door ruilverkaveling verloren zijn gegaan terug te brengen, of het herstellen van historische routes zoals oude kerkpaden en klompenroutes.” En voor de groeninrichting van het gebied gebruiken we altijd de inheemse soorten die passen bij het landschapstype.
Heb je een concreet voorbeeld van een duurzaam dorpsrand project?
“Op dit moment werken we in Wezep aan een duurzame dorpsrand met ca. 75-100 woningen. In dit project hebben we te maken met een hooggelegenakker, ook wel enk genoemd, tegen een bosrand overloopt naar een lager gelegen deel van het kampenlandschap Dit betekent dat we zoeken naar mogelijkheden om de waterhuishouding zo natuurlijk mogelijk te laten verlopen zonder gebruik te maken van technische ingrepen zoals infiltratiekratten. Om de wijk bij het landschap en de historie te laten aansluiten, zoeken we naar wonen in een erf- en landgoedachtige opzet. Om het kampenlandschap te versterken passen heggen en hagen, houtwallen en geriefbosjes toe.
Wanneer is een ‘duurzame-dorpsrand-project’ voor jou geslaagd?
“Voor mij is een project geslaagd wanneer je als bezoeker niet meer kunt zien waar het oude dorp ophoudt en de nieuwe wijk begint. Als mensen door de wijk lopen en zeggen ‘dit voelt alsof het hier altijd al heeft gestaan en het de natuur is dichtbij’, dan weet ik dat we de identiteit van het landschap hebben weten te versterken Dat is voor mij het ultieme compliment. Maar het gaat niet alleen om het uiterlijk. Een geslaagd project herken je ook aan de levendigheid: kinderen die spelen op de groene plekken, buren die elkaar ontmoeten en vogels die nestelen in het hart van de wijk. Wanneer de natuur en de bewoners allebei hun plek hebben gevonden, en de opdrachtgever trots is op wat we samen hebben gecreëerd, dan is het project voor mij echt geslaagd.’’
