Historisch Erfgoed
Behoud door ontwikkeling
Historisch erfgoed roept bij veel Nederlanders een gevoel van verbinding en nuchtere Hollandse trots op. Van landgoederen en kerken tot maatschappelijk vastgoed: het zijn plekken die ons verbinden met het verleden. We voelen collectief dat dit erfgoed bewaard moet blijven voor toekomstige generaties. Maar hoe behoud je historische waarde én doe je recht aan een nieuwe gebruiksfuncties? Hilbert Ruiter werkt als specialist historisch erfgoed aan precies die vraag: “Historie moet je koesteren, maar niet onder een stolp.’’
Hilbert, waar komt het bij historisch erfgoed in essentie op neer?
“Behoud door ontwikkeling, dat is de essentie. Het klinkt logisch om historische waarde te willen behouden, maar de vraag is altijd: waarom (en hoe) doen we dat? Is het financiële noodzaak, of willen we het toegankelijker maken voor publiek? Wil de eigenaar er zelf iets mee? Het antwoord bepaalt de richting. Wat ik mooi vind, is dat historische plekken door de eeuwen heen lagen hebben opgebouwd door de verschillende gebruikers. Soms zijn die lagen goed geweest, soms minder. Het gaat erom daar lering uit te halen: herstellen waar nodig, omarmen waar het kan, en het onderdeel maken van het verhaal van de plek.
Wat betekent dat concreet?
‘’Een mooi voorbeeld als metafoor is deze oude trap die ik onlangs online tegenkwam: al eeuwenlang gebruikt, maar inmiddels ‘gevaarlijk’ en buiten gebruik geraakt door de slijtage. Door een eigentijdse constructie van staal toe te voegen, bleven de historische treden, inclusief slijtage, intact en zichtbaar, terwijl de trap weer veilig en functioneel werd. Historie, functie en toekomst kwamen zo samen. Dat is de essentie van werken met historisch erfgoed.”
Welk type erfgoed raakt jou het meest?
“Landgoederen, zonder twijfel. Er heeft iets mystieks, vroeger waren dit gesloten werelden van de baron of jonkheer, vaak niet toegankelijk voor de meeste mensen. Ook zijn het plekken met een breed spectrum; van het landhuis tot de agrarische functies eromheen. En de impact die een landgoed door de eeuwen heen heeft op een gemeenschap/dorp. Als je er nu doorheen loopt, betreed je een plek met een heel eigen karakter. Het landschap op landgoederen is vaak heel puur gebleven. Geen ruilverkaveling, geen gerooide, onhandige houtsingels, een zuivere bodemopbouw. Grootschalige ingrepen zijn er achterwege gebleven. Dat maakt het niet alleen historisch waardevol, maar ook landschappelijk uniek.”
Vanuit kernwaarden van het huidige landgoed stellen we een ontwikkelperspectief op voor de toekomst
En als jij dan met zo’n project aan de slag gaat, wat onderscheidt jullie aanpak dan?
“Wij combineren inhoudelijke kennis met een gedegen analyse op diverse onderwerpen en het ondernemerschap. We denken niet alleen na over behoud, maar ook over de het grote geheel. Hoe zorg je ervoor dat een plek zichzelf in stand kan houden? Dat vraagt om keuzes op basis van bijvoorbeeld beheer maar ook ervaring. Het begint bij het bepalen van de kernwaarden: wat móet behouden blijven en wat is het doel? Daar leg je de focus op. Onderdelen waarvoor geen budget is, kun je soms beter in hun huidige staat laten bestaan in plaats van ze half aan te pakken. Op deze manier bewaar je de puurheid zodat wellicht op een later moment alsnog een zorgvuldige aanpak kan worden overwogen. Nieuwe toevoegingen moeten daar zorgvuldig omheen bewegen.
En misschien wel het belangrijkste: we vertellen het verhaal. Erfgoed is meer dan een object; het is een gelaagd geheel van geschiedenis, beheer, eigenaren en betekenis. Dat verhaal beleefbaar en bereikbaar maken voor een breder publiek maken is het mooiste resultaat.’’
Met waardering lagen toevoegen
Uiteindelijk hebben we anno 2026 ook met meer diverse uitdagingen te maken, dan in het recente verleden. Want bepaalde elementen worden anders gewaardeerd dan zo’n 60 jaar geleden. We zijn ons er ook goed van bewust dat we bescheiden moeten zijn in wat we toevoegen. Onze generatie mag niet degene zijn die iets onherstelbaar verandert of verwijdert. Alleen wanneer er sprake is van een goed overwogen overtuiging, kun je daarvan afwijken, of juist kiezen voor het toevoegen van een extra of nieuwe laag.
