Werken aan een ontwikkelperspectief
met oog voor cultuurhistorie en gebiedsgerichte aanpak
Waar historisch erfgoed ooit vooral gericht was op conserveren, kijken we vandaag de dag verder: hoe zorg je ervoor dat die plekken ook over dertig of veertig jaar nog levend en relevant zijn? Erwin Stoffer werkt als specialist gebiedsontwikkeling en historisch erfgoed aan precies die vraag. “Een ontwikkelperspectief is veel meer dan een tekening. Het is een strategie, een verhaal, en een uitnodiging aan alle partijen om samen iets te bouwen.”
Wij geven de ruimte voor gesprek om te samen een nieuw perspectief te ontwikkelen
Erwin, wat is dat dan precies, een ontwikkelperspectief?
“Het is een combinatie van analyse en ambitie. Je kijkt naar wat er is: de historische, landschappelijke, sociale en klimatologische lagen. Vervolgens stel je de vraag: wat willen we hier in de toekomst? Dat doe je niet alleen vanuit het erfgoed zelf, maar ook vanuit de omgeving. Wat speelt er in de gemeente? Wat zijn de beleidsambities? Welke partijen hebben er belang bij? Wij zoomen bewust in én uit. Soms begin je op het niveau van het landgoed zelf en zoom je uit naar de regio om de connecties te zien. Andersom kan ook: die zienswijze helpt je om in te zoomen op concrete deelgebieden, erven, dorpsranden, waterstructuren.”
Waar begin je als je aan de slag gaat met historisch erfgoed?
“Bij de plek zelf, altijd. Je moet een gebied echt leren kennen, niet alleen visueel, maar ook in zijn lagen. Wat is er gebeurd? Wie heeft er gewoond, gewerkt, gebouwd? Welke sporen zijn er nog zichtbaar, en welke zijn verdwenen maar nog wel voelbaar? Die analyse is de basis van alles. Pas als je dat goed in beeld hebt, kun je nadenken over een richting. Wij noemen dat een ontwikkelperspectief: een stip op de horizon die richting geeft, maar ook ruimte laat voor de weg ernaartoe.”
Ontwerpend onderzoek is voor ons de methode om ruimtelijke kansen
voor een gebied in beeld te brengen
Hoe ziet dat er in de praktijk uit?
“Een goed voorbeeld is ons werk voor landgoed Blarinckhorst, in opdracht van Schoutenhuis BV. We zijn gevraagd om een ontwikkelperspectief op te stellen: een vertrekpunt voor beheer, ontwikkeling en een duurzame toekomst, in een gebiedsgerichte aanpak. We zijn begonnen met meerdere locatiebezoeken, gevolgd door een gelaagde analyse op thema’s als agrarisch gebruik, landgoedbeheer, watersysteem, recreatie en economische dragers. Niet per thema dus, maar al die lagen tegelijk beschouwen. Pas dan zie je waar de kansen liggen voor herontwikkeling van bestaande boerenerven, voor landschapsherstel en voor recreatief gebruik.”
Waar zit voor jou de echte meerwaarde van die aanpak?
“Één van de mooiste momenten is wanneer een plek iets terugkrijgt wat verloren leek. Dat klinkt misschien groots, maar het is heel concreet. Als je met een frisse blik naar een gebied kijkt en een historische laag blootlegt die mensen niet meer zagen — een oude verkavelingsstructuur, een waterloop, een ensemble van gebouwen — dan verandert de toon van het gesprek. Ineens maakt de weerstand plaats voor enthousiasme. Dan zie je dat mensen trots worden op hun plek. Dat is wat wij willen bereiken: niet alleen een mooi plan, maar ook een richting waar mensen zich in herkennen en voor willen bewegen.”
Het onzichtbare weer zichtbaar maken en gebruiken voor de ontwikkeling
en het verhaal van de plek. Daarmee enthousiasmeren we mensen.
Jullie zijn dus behalve ontwerpers ook strategen?
“Jazeker, dat maakt ons vak juist zo mooi! Want een tekening zonder draagvlak? Daar kom je nergens mee. En ja, wij zijn zeker ook creatieve ontwerpers, goed in het genereren van ideeën en in het visualiseren van wat mogelijk is. Maar daar begint het niet bij. Wij van Erven van Nederland maken inzichtelijk wat een plek nodig heeft, welke partijen daarin een rol spelen, en hoe je die partijen enthousiast maakt voor een gedeelde richting. Dat vraagt om strategisch denken, om geduld, en om het vermogen om verschillende perspectieven samen te brengen.”
Bouwen aan het gewenste eindbeeld, is bouwen aan samenwerkingen.
En hoe zorg je ervoor dat die richting ook daadwerkelijk gerealiseerd wordt?
“Door de stip op de horizon te verbinden met concrete eerste stappen en gebiedsuitwerkingen. Een ontwikkelperspectief is geen eindpunt, het is een uitnodiging. Je definieert samen de richting voor over tien jaar, en dan zoom je terug naar nu: wat is de eerste logische stap? Soms is dat het inrichten van een ecologische oever, een schakelproject dat klein lijkt maar cruciaal is voor het grotere ecologisch netwerk. En je zorgt dat de juiste partijen aan tafel zitten, niet alleen de eigenaar, maar ook de gemeente, de bewoners, de ondernemers in de omgeving. Zo bouw je niet alleen aan een plan, maar aan een samenwerking die lang meegaat.”
